Opieka koordynowana

Pacjent ma być prowadzony jak po sznurku – od diagnozy, przez leczenie, rehabilitację, aż do momentu powrotu do pracy. Dlatego projekty w zakresie profilaktyki i infrastruktury powinny być spójne i realizowane w ścisłym powiązaniu z obszarami wskazanymi w mapach potrzeb zdrowotnych – mówi Dorota Łabinowicz, dyrektor Wydziału Zdrowia Urzędu Marszałkowskiego Województwa Zachodniopomorskiego.

Ze środków Regionalnego Programu Operacyjnego na lata 2007-2013 województwo zrealizowało w swoich jednostkach pięć inwestycji w infrastrukturę ochrony zdrowia. W bieżącym okresie programowania jest zaplanowanych dziewięć inwestycji. Jaka jest szansa na uruchomienie dofinansowania?

Inwestycjom w infrastrukturę zdrowotną dedykowana jest IX oś priorytetowa RPOWZ 2014-2020 z alokacją 40 mln euro. Z tej puli środków będą dofinansowane przede wszystkim projekty pozakonkursowe o znaczeniu regionalnym, wpisane do Kontraktu Terytorialnego. Kontrakt to nic innego jak umowa pomiędzy rządem a samorządem województwa. Zyskaliśmy pewność, że te projekty mogą być realizowane ze środków unijnych przy maksymalnym wsparciu do wysokości 85% wartości inwestycji.

W zakresie ochrony zdrowia RPO WZ oferował również wsparcie w trybie konkursowym – na projekty związane z opieką długoterminową i paliatywną. Konkurs zakończył się dofinansowaniem dla projektów 5 hospicjów z terenu województwa. Natomiast projekty pozakonkursowe w zakresie wsparcia regionalnych podmiotów leczniczych, czyli ujęte w Kontrakcie Terytorialnym, posiadają Ocenę Celowości Inwestycji (OCI) – a to oznacza, że przebrnęły przez narzędzie informatyczne o nazwie Iowisz (tej procedurze nie podlegał jedynie projekt dotyczący opieki długoterminowej). Wszystkie uzyskały także pozytywną decyzję Komitetu Sterującego ds. koordynacji interwencji EFSI w sektorze zdrowia przy Ministerstwie Zdrowia.

 

 

Jak zmieniły się zasady finansowania projektów w obszarze ochrony zdrowia?

W poprzednim okresie programowania w kraju dochodziło często do takich sytuacji, w których zakup finansowany z funduszy unijnych trafiał tam, gdzie tak naprawdę nie było popartego analizami zapotrzebowania. Na przykład mały szpital o charakterze gminno-powiatowym otrzymywał najwyższej klasy rezonans magnetyczny. Sprzęt nie był w pełni wykorzystywany ze względu na ograniczony kontrakt z NFZ. By uniknąć podobnych sytuacji, Ministerstwo Zdrowia stworzyło „Policy Paper dla ochrony zdrowia na lata 2014-2020. Krajowe ramy strategiczne”. Dokument opisuje dokładnie stan krajowego systemu ochrony zdrowia i przedstawia długofalową wizję jego rozwoju. Opierając się na wiedzy i doświadczeniu z zakresu epidemiologii, demografii, analizy zasobów oraz prognozowania potrzeb, wyznaczono w tym dokumencie strategiczne cele oraz narzędzia ich realizacji.

W latach 2015-2016 Ministerstwo Zdrowia opracowało także mapy potrzeb zdrowotnych w 33 obszarach. Nowe podejście wymaga, by planowane inwestycje dotyczyły dziedzin o szczególnym zagrożeniu zdrowotnym. W naszym regionie z jednej strony priorytetem jest opieka nad matką i dzieckiem, a z drugiej – obserwujemy szybko rosnącą populację osób starszych co stwarza wyzwania związane z geriatrią oraz opieką długoterminową, paliatywną i hospicyjną. Następny priorytet to przeciwdziałanie dezaktywizacji zawodowej osób w wieku produkcyjnym. W województwie zachodniopomorskim do absencji w pracy w największym stopniu przyczyniają się choroby nowotworowe.

Z map wynika, że w 2012 r. zanotowano w województwie zachodniopomorskim 7858 przypadków nowotworów złośliwych.

W przeliczeniu na 100 tys. mieszkańców 456 osób zachorowało na nowotwór. To trzecia najwyższa wartość w kraju. W dodatku wskaźnik śmiertelności z powodu tej choroby jest wyższy niż średnia w skali Polski.

Co można wyczytać z map potrzeb zdrowotnych? Jakie drogowskazy tam się pojawiają?

Analiza map potrzeb zdrowotnych i stanu zdrowia mieszkańców pozwala wskazać, jakie są nasze największe problemy zdrowotne i obszary szczególnego zagrożenia zdrowotnego. Za wysokie wskaźniki zachorowalności mieszkańców regionu odpowiadają choroby kręgosłupa, stawów, powięzi, ścięgien, tkanek miękkich i różnego rodzaju zwyrodnienia. W dalszej kolejności można wymienić choroby aorty i naczyń obwodowych, w tym również nadciśnienie tętnicze, choroby układu oddechowego (notujemy dużo przypadków astmy) oraz układu nerwowego. Często występują choroby demencyjne, głównie alzheimer i inne otępienia, najczęściej związane z wiekiem. Z kolei za najwyższą umieralność odpowiadają wspomniane już nowotwory, a także choroby układu krążenia. Niechlubne statystyki mamy w przypadku urazów i wypadków, w tym samobójstw. Mężczyzn częściej dotykają problemy z układem moczowo-płciowym. Kolejną kategorię stanowią choroby i zaburzenia, które są najczęstszą przyczyną hospitalizacji. Mowa tu przede wszystkim o wadach wrodzonych i rozwojowych u dzieci. Notujemy wyższą niż średnia krajowa umieralność okołoporodową. Do tego dochodzą choroby oczu: niedowidzenie, zez, zaćma.

Jak temu zaradzić? Jakie przedsięwzięcia są i będą realizowane?

W każdej z map można znaleźć wytyczne, wręcz zalecenia, na czym koncentrować się w najbliższych latach. Porządkując według rodzaju opieki zdrowotnej: jednym z priorytetów jest opieka nad matką i dzieckiem, szczególnie do 3. roku życia. Obecnie przy wsparciu z RPOWZ kończymy rozbudowę szpitala dziecięcego, którego otwarcie jest planowane na początek 2018 r. Będzie to systemowy szpital wielospecjalistyczny dla dzieci i młodzieży w wieku od narodzin do 17 lat – oferujący swojego usługi nie tylko mieszkańcom województwa, ale również ościennych regionów.

Tu, na Pomorzu Zachodnim jesteśmy starzejącym się społeczeństwem, a jednocześnie mamy jeden z najniższych współczynników dotyczących przeciętnego dalszego trwania życia. Jeśli chodzi o populację osób starszych, to w Zachodniopomorskiem mieliśmy do niedawna tylko sześć łóżek geriatrycznych i sześciu geriatrów! W kontekście starzejącego się społeczeństwa są to alarmujące dane. Populacja wymaga specjalistycznej opieki – geriatrów i lekarzy współpracujących z geriatrami, ze względu na przewlekłość schorzeń u osób starszych. W Samodzielnym Publicznym Wojewódzkim Szpitalu Zespolonym przy ul. Arkońskiej w Szczecinie powstaje 24-łóżkowy oddział geriatryczny, który będzie zaspokajał najistotniejsze potrzeby w tym zakresie. Jest to jeden z projektów pozakonkursowych w ramach RPOWZ 2014-2020.

Mówiąc o osobach starszych, nie możemy zapomnieć o potrzebach w rodzaju opieki długoterminowej. W aglomeracji szczecińskiej dostępność do łóżek opieki długoterminowej jest większa niż w strefie koszalińskiej. W strukturach Specjalistycznego Zakładu Gruźlicy i Chorób Płuc w Koszalinie działa nadal Zakład Opiekuńczo-Leczniczy, który dysponuje tylko 28 łóżkami. Dzięki środkom unijnym jest możliwość zwiększenia ich liczby o 100. Trwają prace nad fiszką projektową, która zostanie przekazana do akceptacji Komitetowi Sterującemu. Realizacja tej inwestycji z pewnością przełoży się na poprawę sytuacji we wschodniej części województwa.

Jeśli mówimy o dezaktywizacji zawodowej, to trzeba się skoncentrować na wszystkich tych jednostkach chorobowych, które podbijają nasze wskaźniki dotyczące zachorowalności, umieralności, jak i zwiększonej liczby hospitalizacji w niektórych dziedzinach medycyny. Dlatego w Gryficach, Kołobrzegu, Koszalinie i w szpitalu przy ul. Arkońskiej w Szczecinie realizujemy cztery projekty, których zasadniczym celem jest poprawa wskaźników związanych z dezaktywizacją zawodową i opieką koordynowaną.

Szczególną uwagę musimy przywiązywać do: ortopedii, „urazówki”, chirurgii ogólnej, neurologii i leczenia chorób naczyniowych, w tym udarów. Rehabilitacja poudarowa jest bolesna, trudna i długotrwała, i nie zawsze rokuje wyzdrowienie. Na pewno ze względu na występujące częściej choroby moczowo-płciowe powinien nastąpić rozwój nefrologii i urologii, a tu należy wliczyć dializy i przeszczepy nerek. Kończąc obszarowe podejście do tematu, trzeba pamiętać o chorobach zakaźnych. Mamy coraz większe problemy z gruźlicą. I nie chodzi tylko o gruźlicę płuc, ale także o gruźlicę np. kości czy stawów. Poza tym województwo musi być zaopatrzone w specjalistyczne ośrodki na wypadek pojawienia się łatwo rozprzestrzeniających się chorób, do czego predestynuje nas nasze położenie geograficzne. Dlatego planujemy wzmocnienie roli placówek w Szczecinie i Koszalinie.

Na wszystkie te potrzeby odpowiada dziewięć zaplanowanych projektów pozakonkursowych. Oprócz nich jest jeszcze projekt pozakonkursowy e-Zdrowie.

Jakie nowe usługi zostaną wprowadzone?

Projekt e-Zdrowie to nic innego jak wprowadzenie e-usług w szpitalach, oczywiście z największą korzyścią dla pacjentów. Mamy tu takie moduły, jak: e-rejestracja, e-poradnia, e-recepta i tzw. repozytoria medyczne, czyli magazyny danych medycznych. Istotna jest tu interoperacyjność, czyli zdolność różnych systemów do wymiany informacji. Podczas wizyty lekarz zyskuje dostęp do danych pacjenta; może odczytać wyniki np. zrobionych tydzień wcześniej badań. Nie chodzi tu tylko o wyniki laboratoryjne, dotyczy to każdego zdarzenia medycznego. Lekarz nie musi zlecać nowych i powielać dopiero co wykonanych świadczeń. Dziś często pacjenci badają się ambulatoryjnie, a potem trafiają do jednostek stacjonarnych izby przyjęć lub szpitalnego oddziału ratunkowego i tam od nowa robi się im te same badania. Dodatkowo sami pacjenci nie odbierają wyników badań, nie kontynuują zaleceń lekarskich i w tej sytuacji są diagnozowani ponownie, od zera. To nieracjonalne, wszystko przecież kosztuje. Projekt zakłada także usługi telemedyczne – wyniki badań np. EKG, USG, rentgen, tomograf czy rezonans będzie można wysyłać na odległość i konsultować z innymi ośrodkami. Niektóre badania np. EKG pacjent mógłby wykonać samodzielnie z pomocą smartfonu i wyniki przesyłać do lekarza. Obecnie wiele usług medycznych można prowadzić zdalnie.

Wróćmy do dezaktywizacji zawodowej. Mają jej zapobiegać nie tylko programy profilaktyki zdrowotnej, ale przede wszystkim opieka koordynowana.

Chodzi o zminimalizowanie absencji chorobowej i przedłużenie okresu aktywności zawodowej. Osoby w wieku produkcyjnym to odrębna grupa docelowa w systemie. Do niej adresowane są inwestycje w infrastrukturę, jak i odpowiednia profilaktyka. Ale jest też wymóg zapewnienia opieki koordynowanej. Unia Europejska podała nam zasadniczą wskazówkę – pacjent ma być prowadzony jak po sznurku – od diagnozy, przez leczenie, rehabilitację, aż do momentu powrotu do pracy. Dlatego projekty w zakresie profilaktyki i infrastruktury powinny być spójne i realizowane w ścisłym powiązaniu z obszarami wskazanymi w mapach potrzeb zdrowotnych. Pacjenci przebadani w ramach programów profilaktyki w razie wykrycia choroby zostaną objęci opieką koordynowaną. Nie pozostaną sami z diagnozą – będą prowadzeni przez kolejne etapy leczenia i rehabilitacji. Dużą rolę w tym zakresie powierzono lekarzom rodzinnym.

Jakie programy profilaktyki będą realizowane w województwie zachodniopomorskim przy wsparciu z RPOWZ 2014-2020 i kiedy ruszą?

Projekty odnoszące się do profilaktyki, z udziałem Europejskiego Funduszu Społecznego, są zapisane w VI osi priorytetowej „Rynek pracy” – działanie 6.8 Wdrożenie kompleksowych programów zdrowotnych dotyczących chorób negatywnie wpływających na rynek pracy, ułatwiających powroty do pracy, umożliwiające wydłużenie aktywności zawodowej oraz zwiększenie zgłaszalności na badania profilaktyczne (z alokacją w wysokości 7 mln euro) i w osi VII „Włączenie społeczne” – działanie 7.7 Wdrożenie programów wczesnego wykrywania wad rozwojowych i rehabilitacji dzieci z niepełnosprawnościami oraz zagrożonych niepełnosprawnością (z alokacją 7,6 mln euro). Będą one realizowane w trybie konkursowym. Harmonogram zakłada przeprowadzenie konkursów od IV kwartału 2017 r. do IV kwartału 2018 r.

W działaniu 6.8 najważniejsze jest wdrożenie takich programów profilaktycznych, które ułatwiają pacjentom powrót do pracy oraz popularyzują badania profilaktyczne. Będą to badania pod kątem wykrywania raka piersi, szyjki macicy i jelita grubego; dalej – rehabilitacja medyczna, która wydłuży aktywność zawodową. Następnie będziemy realizować programy odpowiadające na zdiagnozowane choroby specyficzne dla naszego regionu, w tym nowotwory skóry, udary i schorzenia układu kostno-stawowego.

Działanie 7.7 jest dedykowane dzieciom i młodzieży. Obejmuje wczesne wykrywanie wad rozwojowych i rehabilitację dzieci, które już mają stwierdzoną niepełnosprawność albo są nią zagrożone. Dotyczy to wad słuchu, wzroku, mowy, zaburzeń psychicznych i całościowych zaburzeń rozwoju, przede wszystkim autyzmu oraz innych wad rozwojowych występujących najczęściej w naszym województwie.

Aby można się było ubiegać o środki unijne na profilaktykę, samorządy województw muszą opracować tzw. regionalne programy zdrowotne. Jak długo potrwa ich przygotowanie?

Obecnie Samorząd Województwa opracowuje osiem regionalnych programów zdrowotnych (RPZ). Jesteśmy na etapie wysyłania zapytań ofertowych. O wsparcie w tym zakresie musimy poprosić specjalistów i instytuty o charakterze badawczo-rozwojowym. Programy muszą mieć potwierdzoną efektywność kliniczno-badawczą. Do końca lutego 2018 r. powinniśmy mieć przygotowane regionalne programy zdrowotne. Podmiot, który będzie opracowywał RPZ ma złożone zadanie. W pierwszej kolejności musi sporządzić fiszkę, którą przekazujemy wraz z planem działań do zatwierdzenia przez Komitet Sterujący. Po uzyskaniu akceptacji będzie przygotowywany faktyczny RPZ. Ten dokument trafia do Agencji Oceny Technologii Medycznej i Taryfikacji, która ma 60 dni na wydanie opinii. Jeśli otrzymamy ocenę warunkowo pozytywną, programy wracają do korekty i uzupełnień. RPZ-y będą załącznikami do regulaminów konkursów ogłaszanych przez Wojewódzki Urząd Pracy w ramach działań 6.8 i 7.7. Muszą być one przejrzyste i czytelne dla wszystkich uczestników konkursów.

Jakie to będą programy, co obejmą?

Niektóre regionalne programy zdrowotne mogą być specyficzne dla regionu i dedykowane jednostkom chorobowym wynikającym z map, „Policy Paper”, wytycznych ministra rozwoju, ustalonych priorytetów zdrowotnych, rekomendacji itd. Jesteśmy województwem z najdłuższym pasem nadmorskim w kraju (185 km), wobec czego uznaliśmy, że pierwszym z programów będzie walka z uzależnieniem od opalania się (tanoreksja) – „Profilaktyka i wczesne wykrywanie nowotworów skóry”. Mieszkańcy i turyści opalają się wszędzie – nie tylko na plażach, ale i w solariach, coraz dłużej i częściej. Niestety, wielu z nich lekceważy podejrzane onkologicznie zmiany skórne. Zbyt późne rozpoznanie zwiększa ryzyko śmierci. Dlatego uznaliśmy, że specyficznym wyzwaniem prozdrowotnym dla naszego regionu będzie batalia z czerniakiem.

Trzy kolejne programy będą dotyczyć rehabilitacji medycznej, która w większości obejmie osoby w wieku aktywności zawodowej. I tak: schorzenia układu kostno-stawowo-mięśniowego – to zakres drugiego programu, przebyte udary mózgowe – trzeciego, a czwartego – choroby sercowo-naczyniowe. Te pierwsze cztery programy są w działaniu 6.8.

W działaniu 7.7 znajduje się wczesne wykrywanie i rehabilitacja zaburzeń słuchu i mowy wśród uczniów pierwszej klasy szkoły podstawowej – takie są wytyczne. Kolejny program to wczesne wykrywanie i rehabilitacja wad wzroku również wśród uczniów pierwszej klasy szkoły podstawowej. Następnie rehabilitacja dzieci i młodzieży z całościowymi zaburzeniami psychicznymi. Programem będą objęte przede wszystkim dzieci autystyczne. Ostatni program dotyczy wczesnego rozpoznania i korekty wad postawy wśród dzieci w wieku przedszkolnym i wczesnoszkolnym. Podsumowując, musimy przygotować osiem regionalnych programów zdrowotnych, aby w ogóle można było sięgnąć po środki unijne.

Ale już 30 października rozpoczyna się nabór do pierwszego konkursu dotyczącego profilaktyki. On nie wymaga regionalnego programu zdrowotnego?

Pierwszy konkurs, który jest zaplanowany na IV kwartał tego roku, dotyczy profilaktyki raka piersi, szyjki macicy i jelita grubego. Zasady jego realizacji wynikają z ogólnopolskiego „Narodowego Programu Zwalczania Chorób Nowotworowych”. Do wsparcia tego typu projektów nie potrzeba dodatkowego regionalnego programu zdrowotnego, natomiast dla pozostałych są one konieczne.

Rozmawiał Jerzy Gontarz